Chiều 24/10, tiếp tục chương trình làm việc tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, thảo luận về Dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tại Tổ 6 gồm đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên và đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh đánh giá dự thảo Luật đã xác lập khuôn khổ pháp lý hoàn chỉnh về phát triển công nghiệp văn hóa, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Quy định rõ các tiêu chí được áp dụng cơ chế đặc thù trong đầu tư phát triển công nghiệp văn hóa

Theo tờ trình của Chính phủ, Dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa tập trung giải quyết các vấn đề then chốt để thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa thông qua hoạt động phát triển hệ sinh thái, thử nghiệm có kiểm soát trong các ngành công nghiệp văn hoá; hỗ trợ sáng tạo, xác lập, xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa hay hạ tầng, thị trường văn hóa.

Góp ý vào các nội dung cụ thể, đại biểu Nguyễn Văn Huy, đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên đề nghị dự thảo Luật cần nêu rõ các tiêu chí cốt lõi để áp dụng cơ chế đặc thù, yêu cầu công khai căn cứ chọn nhà đầu tư như năng lực tài chính, kinh nghiệm, phương án phát triển hệ sinh thái và các cam kết cụ thể về tiến độ, hiệu quả đầu tư. Đồng thời, cần xác định rõ mối quan hệ giữa cơ chế này với pháp luật về đầu tư, đất đai, quy hoạch, đấu thầu và quản lý, sử dụng tài sản công, tránh cách hiểu rằng mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa là căn cứ để miễn trừ các thủ tục bắt buộc theo pháp luật có liên quan.

Xem Thêm >> Marathon Việt Nam kỳ vọng HC vàng ở SEA Games 33

Cùng với đó, đại biểu yêu cầu cơ chế ưu đãi cần phải gắn với kết quả thực hiện. Nếu nhà đầu tư không triển khai đúng tiến độ, không đáp ứng được các điều kiện đã cam kết hoặc không tạo ra hệ sinh thái như phương án được phê duyệt thì cần có cơ chế xử lý, thu hồi ưu đãi tương ứng.

Cho ý kiến vào các loại công trình hoạt động phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu đề nghị dự thảo cần phân loại công trình theo công năng, quy mô, nguồn vốn và điều kiện thực tế. Bên cạnh đó, xác định rõ trách nhiệm đầu tư, quản lý, vận hành và bảo trì, không áp dụng nghĩa vụ đồng loạt khi chưa đánh giá đầy đủ tác động đến tổng đầu tư, chi phí hoạt động và khả năng thực hiện của từng loại dự án.

Về tính minh bạch, hiệu quả của các chính sách tài chính và ưu đãi đầu tư, đại biểu cho rằng các chính sách ưu đãi cần được đánh giá đầy đủ về tác động ngân sách, điều kiện áp dụng và tính thống nhất với các luật chuyên ngành. Do vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, quy định rõ phạm vi và điều kiện bảo lãnh của quỹ bảo lãnh tín dụng. Theo đó, xác định rõ đối tượng được bảo lãnh, tiêu chí thẩm định phương án kinh doanh, giới hạn nghĩa vụ bảo lãnh cũng như cơ chế phân chia rủi ro và trách nhiệm của các bên khi phát sinh nghĩa vụ trả nợ. Không nên quy định quyền tiếp cận hỗ trợ mà chưa làm rõ cơ chế kiểm soát rủi ro, làm giảm hiệu quả hoạt động của quỹ cũng như tạo áp lực cho nguồn lực của Nhà nước.

Để tổ hợp sáng tạo văn hóa thực sự trở thành không gian để văn hóa phát triển

Về cơ chế lựa chọn nhà đầu tư và phát triển hạ tầng công nghiệp văn hóa, đại biểu tán thành định hướng hình thành các tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa, tạo cơ chế thuận lợi để thu hút nhà đầu tư có năng lực, có khả năng dẫn dắt hệ sinh thái. Tuy nhiên đại biểu cho rằng ban soạn thảo cần cân nhắc quy định chấp thuận nhà đầu tư không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư khi dự án có vai trò hình thành hoặc dẫn dắt hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.

Tán thành với quan điểm trên, đại biểu Nguyễn Hữu Nghĩa, đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên cho rằng, việc hình thành tổ hợp sáng tạo văn hóa, khu, cụm công nghiệp văn hóa là cần thiết nhằm tạo không gian sáng tạo văn hóa. Tuy nhiên, dự thảo đang quy định quá khắt khe với lĩnh vực mà chúng ta đang khuyến khích phát triển, trong khi luật này cần tập trung quy định cơ chế, chính sách hỗ trợ, ưu đãi cho không gian phát triển, sáng tạo văn hóa. Do vậy, đại biểu đề nghị ban soạn thảo nghiên cứu, viết lại nội dung tại Điều 17 về Tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa để Luật thực sự hỗ trợ phát triển ngành công nghiệp văn hóa.

Liên quan đến thử nghiệm có kiểm soát trong các ngành công nghiệp văn hóa (Điều 9), đại biểu cho rằng các quy định này chỉ đúng trong trường hợp các tổ chức, cá nhân có hoạt động thử nghiệm trong ngành công nghiệp văn hóa sử dụng kinh phí từ ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, đại biểu nêu quan điểm, sự nghiệp phát triển công nghiệp văn hóa là của toàn dân, do đó phải khuyến khích người dân, doanh nghiệp, các tổ chức sáng tạo các giá trị văn hóa, với điều kiện các sản phẩm văn hóa không trái với quy định của pháp luật. Đại biểu cho rằng quy định như dự thảo đang kiểm soát quá chặt chẽ hoạt động thử nghiệm các sản phẩm văn hóa của doanh nghiệp, kìm hãm sức sáng tạo trong hoạt động văn hóa. Do đó, cần loại bỏ các rào cản thủ tục hành chính, nhất là đối với thử nghiệm do tư nhân thực hiện.

Về Sản phẩm công nghiệp văn hóa có bản sắc văn hóa Việt Nam (Điều 23) và Sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm (Điều 24), dự thảo Luật quy định Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quy định tiêu chí, thành phần, thang điểm và phương pháp đánh giá mức độ bản sắc văn hóa Việt Nam. Đại biểu Lê Thị Song An, đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh nêu quan điểm, việc xác định sản phẩm trọng điểm không chỉ là phân loại mà là điều kiện đầu vào để tiếp cận các chính sách hỗ trợ, ưu đãi về đầu tư, thuế, phát triển thị trường và nâng cao năng lực. Do đó, tiêu chí cần đủ rõ, khách quan, có thể kiểm chứng, tránh để việc thụ hưởng ưu đãi phụ thuộc quá nhiều vào văn bản dưới luật.

Mặt khác, nếu hai quy trình đánh giá (xác định bản sắc văn hóa và xác định sản phẩm trọng điểm) tách biệt hoàn toàn sẽ phát sinh hai lần đánh giá, hai bộ hồ sơ, kéo dài thời gian tiếp cận chính sách. Đại biểu đề nghị ban soạn thảo quy định rõ ngay trong luật các nguyên tắc cốt lõi về tiêu chí, ngưỡng đánh giá, yêu cầu độc lập, công khai, trách nhiệm giải trình, cơ chế đánh giá lại và thu hồi kết quả khi phát hiện gian lận. Đồng thời, thiết kế theo hướng "một hồ sơ, một lần đánh giá" hoặc cho phép sử dụng lại kết quả đánh giá bản sắc văn hóa khi xác định sản phẩm trọng điểm để đơn giản hóa thủ tục, giảm cơ chế xin - cho.

Ngoài ra, liên quan đến quy định quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa được sử dụng để góp vốn, làm tài sản bảo đảm trong các quan hệ tín dụng tại Điều 11, một số đại biểu cho rằng quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo vệ thành quả sáng tạo mà còn có thể trở thành nguồn lực huy động vốn và phát triển doanh nghiệp. Tuy nhiên, khác với những tài sản hữu hình, nguồn lực này phụ thuộc rất lớn vào khả năng thương mại hóa, thời hạn bảo hộ, thị hiếu, thị trường và phạm vi quyền thực tế được xác lập. Vì vậy, các đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, bổ sung nguyên tắc định giá quyền sở hữu trí tuệ phù hợp với đặc thù của từng loại tài sản, đồng thời làm rõ yêu cầu về hồ sơ pháp lý chứng minh quyền sở hữu, quyền khai thác, thời hạn bảo hộ và các nghĩa vụ gắn với tài sản. Đối với quyền sở hữu trí tuệ được dùng làm tài sản bảo đảm thì cần có cơ chế cập nhật giá trị khi có sự thay đổi quan trọng về phạm vi, quyền hoặc khả năng khai thác thương mại.

Theo một số đại biểu, hiện nay, với xu hướng mở cửa, hội nhập quốc tế, chúng ta sẽ tiếp nhận rất nhiều sản phẩm văn hóa đa quốc gia, đòi hỏi việc phát triển công nghiệp văn hóa phải khai thác, tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp. Cùng với đó, dự thảo cần nghiêm cấm các hành vi lợi dụng hoạt động sáng tạo, sản xuất, kinh doanh sản phẩm dịch vụ văn hóa mang tính chất đi ngược lại với thuần phong mỹ tục, giá trị tốt đẹp của văn hóa dân tộc.

Hải Yến