Cuộc "Đảo Chiều" Trong Giáo Dục Toàn Cầu: Khi Điện Thoại Rời Lớp Học Và Sách Giấy Trở Lại
Cách đây không lâu, chuyển đổi số và đưa màn hình thông minh vào lớp học từng được coi là mẫu hình tiên tiến của giáo dục hiện đại. Tuy nhiên, một làn sóng ngược dòng đang diễn ra mạnh mẽ trên khắp thế giới. Từ các quốc gia dẫn đầu về công nghệ số đến các hệ thống giáo dục tiên tiến, ngày càng nhiều nơi đưa ra quyết định quyết liệt: cấm điện thoại thông minh trong trường học và đầu tư những khoản ngân sách khổng lồ để đưa sách giấy cùng phương pháp học tập truyền thống trở lại.

Thụy Điển: Bước Ngoặt Từ Nước Tiên Phong Công Nghệ Số
Từng là quốc gia đi đầu trong việc số hóa học đường và là quê hương của những tập đoàn công nghệ đình đám như Spotify hay Ericsson, Thụy Điển lại đang chính thức "đảo chiều" chính sách. Quốc gia Bắc Âu này đã chuẩn bị ban hành lệnh cấm hoàn toàn học sinh sử dụng điện thoại từ năm học tới.
Nguồn cơn của sự thay đổi này xuất phát từ thực tế đáng lo ngại: năng lực đọc và viết của học sinh, đặc biệt là lứa tuổi tiểu học, có dấu hiệu suy giảm rõ rệt. Ông Joar Forsell, Chủ tịch Ủy ban Giáo dục của Quốc hội Thụy Điển, khẳng định việc cắt giảm thời gian tiếp xúc với màn hình là điều bắt buộc, bởi sách giấy và các phương pháp học tập truyền thống vẫn mang lại hiệu quả vượt trội cho sự phát triển của trẻ.
Dưới góc độ khoa học nhận thức, Phó giáo sư Magnus Haake (Đại học Lund) phân tích rằng việc đọc và học trên tài liệu giấy có khả năng kích hoạt mạnh mẽ các vùng não liên quan đến vận động và cảm giác, qua đó "thúc đẩy toàn bộ hệ thống thần kinh hoạt động".
Xem Thêm >> Phim Tết của Trấn Thành hé lộ mâu thuẫn ngoại tình

Thực tế tại Trường trung học Malmö Borgarskola cũng chứng minh điều đó. Khi điện thoại bị cấm trong giờ học, sự xao nhãng giảm đi đáng kể. Học sinh thừa nhận tiếp thu bài dễ hơn nhiều khi đọc sách thật, trong khi Ban giám hiệu nhà trường cũng khuyến khích hạn chế dùng máy tính cá nhân để quay về với việc viết tay bằng bút chì – phương pháp giúp bộ não ghi nhớ kiến thức sâu hơn.
Để cụ thể hóa bước ngoặt này, Chính phủ Thụy Điển không ngần ngại chi ra 555 triệu krona (khoảng 1.436 tỉ đồng) nhằm mua sách giáo khoa và học liệu giấy cho giáo viên. Đồng thời, trẻ dưới 2 tuổi được khuyến nghị hoàn toàn không tiếp xúc với thiết bị kỹ thuật số, và một chương trình giảng dạy mới ưu tiên sách giấy sẽ chính thức áp dụng từ năm 2028.
Na Uy Và Đan Mạch: Chi Hàng Nghìn Tỷ Đồng Để "Tẩy Chay" Màn Hình
Không riêng Thụy Điển, các quốc gia láng giềng tại Bắc Âu cũng đang rốt ráo thực hiện những chiến dịch tương tự nhằm bảo vệ thế hệ trẻ khỏi sự lệ thuộc vào thiết bị điện tử.

Na Uy: Đã ban hành lệnh cấm điện thoại trong trường học từ năm 2024. Đến tháng 8 năm nay, Na Uy còn tiến thêm một bước đi táo bạo hơn khi cấm học sinh tiểu học sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh, đồng thời siết chặt việc dùng AI ở các cấp học cao hơn. Giới chức nước này cảnh báo AI có thể tác động tiêu cực đến khả năng tiếp thu và tư duy chủ động của học sinh. Sau nhiều thập kỷ thúc đẩy máy tính và iPad làm suy giảm thói quen đọc sách và viết tay, Chính phủ Na Uy đang đệ trình dự luật cấp kinh phí để đưa sách giấy trở lại vị trí trung tâm.

Đan Mạch: Đã bổ sung 50 triệu krone (khoảng 190,6 tỉ đồng) để phân bổ miễn phí thêm 200.000 cuốn sách giáo khoa giấy tới các trường công lập. Khoản tài trợ này nối tiếp gói ngân sách kỷ lục 540 triệu krone (khoảng 2.059 tỉ đồng) cho giai đoạn 2025–2034, giúp đưa khoảng 2,4 triệu bản sách giấy vào hệ thống học đường.
Bộ trưởng Giáo dục Đan Mạch, ông Magnus Heunicke, thẳng thắn nhận định: "Quá nhiều học sinh rời ghế nhà trường mà chưa biết đọc tốt, trong khi đọc là chìa khóa để tiếp thu mọi môn học". Việc gia tăng sách giấy được xem là giải pháp căn cơ giúp học sinh khôi phục khả năng tập trung và nâng cao năng lực đào sâu kiến thức.
Xu Hướng Toàn Cầu: Rời Bỏ Điện Thoại Để Trở Về Với Bản Chất Giáo Dục
Làn sóng loại bỏ thiết bị thông minh khỏi lớp học không còn là hiện tượng cục bộ mà đã trở thành xu thế chung trên toàn thế giới.
Theo số liệu từ UNESCO tính đến tháng 3 năm 2026, đã có 114 hệ thống giáo dục (tương đương 58% các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới) ban hành lệnh cấm điện thoại trong trường học.

Danh sách các nước áp dụng các biện pháp siết chặt màn hình ngày càng kéo dài:
Tại Pháp, Phần Lan, Tây Ban Nha, New Zealand, Hàn Quốc, Singapore...: Các quy định được triển khai linh hoạt từ cấm điện thoại, yêu cầu học sinh tăng cường viết tay, cho đến việc hạn chế tối đa các bài tập về nhà làm trên máy tính hay ứng dụng kỹ thuật số.
Tại Mỹ: Tính đến đầu năm nay, đã có 37 bang cùng thủ đô Washington (chiếm khoảng 74% số bang) ban hành luật hoặc quy định hạn chế điện thoại trong trường. Đặc biệt, học khu Los Angeles – học khu lớn thứ hai nước Mỹ – đã ra lệnh cấm hoàn toàn màn hình đối với học sinh từ lớp 2 trở xuống và áp trần thời gian sử dụng thiết bị hằng ngày cho các khối lớp lớn hơn.

Việc hàng loạt quốc gia chấp nhận chi những khoản ngân sách khổng lồ để "đưa sách giấy trở lại" chính là lời nhắc nhở sâu sắc về bản chất của giáo dục. Công nghệ số và AI có thể mang lại sự tiện lợi, nhưng thiết bị điện tử và màn hình phẳng không thể thay thế cho tư duy chiều sâu, khả năng tập trung cùng sự kết nối giác quan mà những trang sách giấy hay nét chữ viết tay mang lại. Cuộc tái thiết không gian học đường này hứa hẹn sẽ trả lại cho học sinh môi trường học tập lành mạnh, nơi tri thức được thẩm thấu một cách tự nhiên và bền vững nhất.