Lắng nghe người dân để điều chỉnh mật độ hoa sữa

Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thuộc Sở Xây dựng Hà Nội vừa có văn bản đề nghị UBND các phường, xã và Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố phối hợp khảo sát, lấy ý kiến cộng đồng dân cư về việc cắt tỉa, điều chỉnh mật độ và đánh chuyển cây hoa sữa.

Việc khảo sát tập trung tại những tuyến phố có mật độ hoa sữa dày, đặc biệt là khu vực đông dân cư, gần nhà ở, trường học, bệnh viện và những nơi thường xuyên nhận phản ánh về mùi hoa ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Theo yêu cầu của Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật, các địa phương cần xác định cụ thể tên tuyến phố, đoạn tuyến, vị trí và mã cây, số lượng, tình trạng sinh trưởng, mức độ ảnh hưởng cũng như những vị trí cần ưu tiên xử lý. Việc đề xuất đánh chuyển không thể chỉ dựa trên tiêu chí cây thuộc loài hoa sữa, mà cần xem xét giá trị cảnh quan và tình trạng của từng cây.

Xem Thêm >> Nghệ sĩ trong danh sách đen

Người dân tại các khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp sẽ được thông báo về phạm vi khảo sát, mục đích lấy ý kiến và tham gia góp ý thông qua phiếu khảo sát hoặc các cuộc họp cộng đồng. Những phương án được đưa ra gồm giữ nguyên hiện trạng, tiếp tục chăm sóc, cắt tỉa chọn lọc chùm hoa hoặc di chuyển một số cây để trồng bổ sung loài phù hợp.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh mùi hoa sữa nồng vào mùa nở hoa tiếp tục gây ra những ý kiến trái chiều. Với người yêu thích, hoa sữa là một phần không thể thiếu của mùa thu Hà Nội. Nhưng với những hộ dân sống sát hàng cây trồng dày đặc, mùi hương kéo dài có thể gây cảm giác khó chịu, ảnh hưởng đến việc mở cửa thông thoáng nhà ở và sinh hoạt thường ngày.

Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật cũng khẳng định, trước thông tin Hà Nội sẽ thay toàn bộ hoa sữa trên phố Nguyễn Du bằng cây sao đen hoặc thay thế đồng loạt hoa sữa trên các tuyến phố, thành phố chưa có quyết định hay kế hoạch cụ thể như vậy.

Hoa sữa không chỉ là một loài cây đô thị

Nhắc đến mùa thu Hà Nội, bên cạnh những con đường rợp bóng cây, hồ nước và những góc phố cũ, nhiều người sẽ nhớ đến mùi hương hoa sữa đặc trưng. Khi những chùm hoa nhỏ li ti xuất hiện trên tán cây, hương thơm lan trong không khí trở thành dấu hiệu quen thuộc báo mùa chuyển.

Hoa sữa vì thế không đơn thuần là một loài cây được trồng để tạo bóng mát. Qua nhiều năm, những hàng cây trên các tuyến phố như Nguyễn Du, Quán Thánh, Trần Duy Hưng, Trung Hòa, Trung Kính, Duy Tân, Nguyễn Chí Thanh hay Thụy Khuê đã trở thành một phần của diện mạo đô thị và ký ức của nhiều thế hệ cư dân.

Trong cảm nhận của một bộ phận người dân, hoa sữa gợi nhớ những con đường đi học, những buổi dạo phố và những mùa thu đã qua. Hương hoa xuất hiện trong thơ ca, âm nhạc và đời sống văn hóa, góp phần tạo nên hình ảnh Hà Nội khác biệt với nhiều đô thị khác.

Xét về chức năng đô thị, cây xanh nói chung còn giúp tạo bóng mát, giảm bức xạ nhiệt trên mặt đường, giữ bụi trên bề mặt lá, góp phần điều hòa vi khí hậu và tạo môi trường sống cho các sinh vật đô thị. Những hàng cây trưởng thành cũng có giá trị cảnh quan mà cây mới trồng khó có thể thay thế trong thời gian ngắn.

Theo thống kê được Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật dẫn ra, Hà Nội hiện có khoảng 14.400 cây hoa sữa, là loài cây phổ biến thứ tư trên địa bàn, sau sấu, bằng lăng và phượng vĩ. Quy mô này cho thấy hoa sữa đã hiện diện đáng kể trong hệ thống cây xanh của thành phố.

Tuy nhiên, giá trị của cây xanh không đồng nghĩa mọi vị trí trồng cây đều phù hợp với điều kiện dân cư hiện tại. Một hàng cây có thể tạo cảnh quan đẹp trên tuyến phố rộng, nhưng khi được trồng quá dày cạnh cửa sổ nhà ở, trường học hoặc cơ sở y tế, những lợi ích ấy có thể đi kèm bất tiện.

Mùi hoa nồng: Bất cập cần được xử lý đúng chỗ

Điểm gây tranh luận lớn nhất về hoa sữa là mùi hương đậm, đặc biệt khi nhiều cây cùng nở hoa trong một khu vực. Với những người yêu thích, đây là nét riêng của Hà Nội. Ngược lại, người nhạy cảm với mùi hương hoặc sống gần những hàng cây có mật độ cao có thể cảm thấy ngột ngạt, khó chịu, nhất là khi mùi hoa tập trung trong không gian kín hoặc khu vực ít thông thoáng.

Điều đáng lưu ý là mức độ ảnh hưởng không giống nhau ở mọi nơi. Một cây hoa sữa nằm trong công viên, trên tuyến đường rộng hoặc giữa khoảng không gian thoáng có thể không gây bất tiện đáng kể. Trong khi đó, nhiều cây trưởng thành trồng sát nhau bên khu dân cư có thể khiến mùi hương trở nên đậm hơn vào mùa nở hoa.

Bên cạnh vấn đề mùi hương, việc quản lý cây xanh đô thị còn phải tính đến tình trạng sinh trưởng, độ ổn định của thân và cành, hệ rễ, khoảng cách với công trình và hệ thống hạ tầng. Đây là những yếu tố cần được đánh giá riêng đối với từng cây, thay vì mặc định mọi cây hoa sữa đều có nguy cơ hoặc đều cần di chuyển.

Ở chiều ngược lại, chặt bỏ những cây trưởng thành chỉ để giải quyết bất tiện trong một thời điểm có thể gây lãng phí nguồn lực và làm suy giảm độ che phủ xanh. Cây mới trồng cần nhiều năm để phát triển tán lớn, trong khi việc thay đổi đồng loạt một tuyến phố còn có thể làm mất đi cảnh quan quen thuộc.

Vì vậy, bài toán của Hà Nội không nên dừng ở lựa chọn giữ hay bỏ hoa sữa, mà cần xác định cây nào phù hợp để giữ lại, vị trí nào cần điều chỉnh và biện pháp nào có thể giảm ảnh hưởng mà không làm tổn hại đến cây.

Cắt tỉa có chọn lọc, chỉ di chuyển khi cần thiết

Theo kế hoạch, từ ngày 16 đến 20.10, Công ty Cây xanh Hà Nội cùng một số đơn vị chuyên môn sẽ cắt tỉa 992 cây hoa sữa trên 13 tuyến đường, phố nhằm giảm mùi hương nồng.

Trước mắt, việc cắt tỉa chọn lọc chùm hoa và cành mang hoa được ưu tiên tại những vị trí có phản ánh về mức độ ảnh hưởng lớn. Cách làm này hướng đến giảm lượng hoa, hạn chế mùi hương phát tán mà vẫn giữ được phần lớn tán cây và giá trị cảnh quan.

Tuy nhiên, cắt tỉa cần được thực hiện theo quy trình chuyên môn. Các đơn vị không được cắt cụt ngọn, tỉa quá mức làm mất cân đối tán, suy giảm sức sống hoặc ảnh hưởng đến độ an toàn của cây. Việc sử dụng hóa chất ức chế ra hoa khi chưa được phép cũng không được thực hiện.

Về lâu dài, những cây nằm ở vị trí không phù hợp có thể được xem xét di chuyển, kết hợp lựa chọn loài cây thay thế theo định hướng phát triển cây xanh của thành phố. Dù vậy, di chuyển cây trưởng thành không phải phương án đơn giản: cần đánh giá khả năng sống sau khi chuyển, điều kiện đất trồng, hệ rễ, vị trí tiếp nhận và chi phí chăm sóc sau di chuyển.

Việc chặt hạ, di chuyển hoặc trồng thay thế phải có phương án cụ thể và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận. Với những cây khỏe mạnh, có giá trị cảnh quan và không gây ảnh hưởng đáng kể, ưu tiên nên là bảo tồn, chăm sóc và quản lý phù hợp.

Cần một lộ trình minh bạch để giữ màu xanh Hà Nội

Để giải quyết hài hòa lợi ích của cộng đồng, việc điều chỉnh mật độ hoa sữa có thể được triển khai theo từng bước, bắt đầu từ khảo sát hiện trạng, đánh giá mức độ ảnh hưởng đến khi thực hiện và theo dõi kết quả.

Trước hết, thành phố cần lập bản đồ hoặc danh mục cây hoa sữa theo từng tuyến phố, ghi nhận mật độ, kích thước, tình trạng sinh trưởng và khoảng cách đến khu dân cư. Dữ liệu này giúp phân biệt khu vực cần can thiệp với những hàng cây vẫn phù hợp để giữ nguyên.

Tiếp đó, việc lấy ý kiến người dân cần được thực hiện thực chất. Chính quyền cơ sở có thể công khai danh sách vị trí dự kiến xử lý, cung cấp thông tin về các phương án và ghi nhận ý kiến của cả người chịu ảnh hưởng trực tiếp lẫn cộng đồng có nhu cầu bảo tồn cảnh quan. Kết quả khảo sát nên được tổng hợp, giải thích rõ căn cứ lựa chọn phương án để hạn chế những lo ngại về việc thay thế cây tùy tiện.

Trên cơ sở đó, thành phố có thể phân nhóm xử lý. Những vị trí chỉ gây ảnh hưởng nhẹ được ưu tiên chăm sóc, theo dõi và giữ nguyên. Khu vực có mật độ cao, mùi hoa ảnh hưởng rõ rệt có thể áp dụng cắt tỉa chọn lọc. Với những điểm thực sự không phù hợp về không gian hoặc điều kiện an toàn, cơ quan chuyên môn mới xem xét phương án di chuyển, trồng bổ sung hoặc thay thế từng phần.

Sau khi thực hiện, cần tiếp tục đánh giá hiệu quả thông qua phản hồi của người dân, tình trạng sinh trưởng của cây và mức độ cải thiện cảnh quan. Việc công khai kết quả cũng giúp thành phố điều chỉnh cách làm nếu biện pháp ban đầu chưa đáp ứng yêu cầu.

Về lâu dài, quy hoạch cây xanh cần tính đến đặc điểm sinh học của từng loài, chiều rộng vỉa hè, mật độ xây dựng, khoảng cách giữa cây và nhà ở cũng như nhu cầu sử dụng không gian công cộng. Không nên trồng quá dày chỉ vì một loài cây có hoa đẹp, cũng không nên loại bỏ cây trưởng thành chỉ vì mùi hương không được tất cả mọi người yêu thích.

Giữ hoa sữa không có nghĩa là giữ nguyên mọi hàng cây bất kể hoàn cảnh; điều chỉnh mật độ cũng không đồng nghĩa với chặt bỏ hàng loạt. Giải pháp phù hợp là bảo tồn tối đa những cây có giá trị, xử lý có trọng điểm các vị trí bất cập và đặt chất lượng sống của người dân làm tiêu chí xuyên suốt.

Hoa sữa đã trở thành một phần ký ức của Hà Nội, nhưng một thành phố đáng sống còn cần những hàng cây phù hợp với nhịp sống hôm nay. Khi quyết định được đưa ra trên cơ sở khoa học, ý kiến cộng đồng và sự minh bạch trong triển khai, Hà Nội có thể vừa gìn giữ nét đặc trưng của mùa thu, vừa giảm những bất tiện mà người dân đang phải đối mặt.